|
Юлиан Тувим
1894-1953
Незаконченная
элегия
О чем плачешь, о чем причитаешь,
Сидя над рекой Вавилона,
Глядя на воду голубую?
Ветер голубино сизый твои виски охлаждает,
Небо милосердно клонится над головою.
- С небом в глубине я качаюсь,
тону вместе с ним в лоне волн.
Оплакиваю деяний величавость,
О,синий город, вечный Вавилон!
Гомоном всех наречий.
Всей разноликостью вещной
Столетий и толп делами
Ты мне поешь без лада.
На башню по лестнице всходят
Измученные народы,
А ты под ними кругами
Улицами распался как падаль.
Из нор подвальных и чердачных
Вышли мы с учителем нашим,
За святым человеком шли мы.
Он кричал, руки вздымая,
Но никто не обращал внимания,
Раздавили его потоком машины.
Мы гроб оросили слезами.
Сироты под небесами,
Темные, гневные бесправные.
Разошлись одинокими раствориться
в грохочущей пышной столице,
И нет у нас ни слова, ни знания.
И предстали там моему взгляду
Тысячеэтажные дома - громады
из стекла, камня и стали.
Лифтами, поршнями, рычагами
Время пинали ногами,
Лавиной в пропасть стекало.
Молнии били из-под земли,
Горящие улицы вели
На площади - муравейниками кипели,
Вязались в смертельные петли,
Кружась и падая, люди вопили:
"Человека убили!"
Над землей стрекоча летела
Серебристой метелью
Птичья толчея моторов,
В небес беспредельность,
Стреляют экспрессы прицельно
Огнями метеоров.
Я видел славу в агонии,
Разбитые залы тронные,
В золотых комнатах груды
Праха, остатки великолепья,
Бездушных знамен отрепья,
Глухую мертвоту орудий.
Видел я труд и праздность,
Волю, неволю и разум,
Любовь, печаль, прегрешенье,
Величие, святость, скотство,
Власть, нищету, благородство.
Но нет одинокому утешенья.
* * *
Те, Которые Не Знают,
Что Не Знают, -
Это ГЛУПЦЫ, Избегай их.
Те, Которые Не Знают,
Но Знают, Что Не Знают, -
Это ПРОСТАКИ, Научи их.
Те, Которые Знают,
И Не Знают, Что Знают,-
Это СПЯЩИЕ, Разбуди их.
Те, которые Знают, и Знают,
Что Знают, -
Это МУДРЕЦЫ, Следуй За Ними.
Рапорт
Фильмом, господин министр,
Оскорблен один вахмистр,
Стихом, господин генерал,
Оскорблен один капрал.
Оскорблены статьями хроник –
Ординарцы, господин полковник.
Песенкой, господин майор, -
Жёны сержантов в Самборе.
Передача по радио -
Полицию не порадовала.
Далее – и студенты
За живое задеты.
И Плоцких ксёндзов, аж двое
Затронуты за живое,
Затем и союз акушерок
Был возмущен до истерик,
Что это вершина цинизма
Бесчестных моральных уродов,
Вот так погибает отчизна!..
…Так что есть еще в Польше свобода.
Пустая квартира
Никогда не оставляйте
свою квартиру одну. Не потому что ее
могут ограбить. По совершенно другому, мало известному поводу.
Ничто не опишет стылый и окоченелый траур квартиры,
когда нас нет дома
Маятник, дирижер пустоты, колеблется шестьдесят раз в
минуту рухнуть ли ему со стены в пропасть недвижимого
времени или еще продержаться.
Мебель помалкивает о самых злых сплетнях о нас. Иногда
вздохнет, скрипнет и снова тишина.
Я думаю, что во время нашего отсутствия, кто-нибудь
пользуется квартирой как гостиницей. Мне представляется, что
там происходят жутчайшие оргии не отражаемых зеркалами
событий, которые, когда живем и бываем дома, мы называем:
Нет, Никакие, Никого, Не было.
Чехлы и покрывала летают как на спиритическом сеансе. В лучшем случае
они в бегах. Стекло в буфете наливается через край
торжествующим небытием. Книги, как всегда, стойки,
важны, феодально строги.
Но и они, то есть строки в них когда-то живых литер, начинают
болезненно сбраживаться серым лишаем смертельного шепота.
Не спрашивай о содержимом ящиков и шкафов. Слышишь как эти
два слова зашуршали?
Истинно, истинно говорю я тебе: худшие, чем воры и убийцы, которых ты
боишься, грабят твое имущество и время, когда ты,
оставляешь свою квартиру пустой.
Скука
Воскресных пополудней городская скука.
Нудная бесплодность улиц, а в оградах
Перед домом не засеяно и глухо.
В окнах- лица бесприданниц безотрадных.
О,скука, скука, скука! Нудная ты дама
Канцелярских дел, вокзальных ожиданий!
О, безделье с надоедливым «всё тем же»!
О, скука, скука, скука выцветшей надежды!
Ах, надеяться на что, чего ждать станем?
Длится воскресенье по-мещански чинно.
Песню старую, о, скука, мы затянем:
«Ты пойдешь горою, ты пойдешь горою,
а я долиной,
Зацветешь ты розой, зацветешь ты розой,
я калиной…»
Критикам
А в мае
Привык я ездить, пане - панове,
Не передней подножке трамвая!
Городом словно навылет пронизан!
Что в голове моей крутится снова:
Взрывы, порывы, искры, капризы,
Весело! В чубе и в пятках веселье,
А всего веселее – на карусели
На поворотах- рукою
Всё вокруг загребу восхищенье,
А деревья, полны вдохновенья,
Дышат вешним одеколоном,
Раскрываются радостно почки,
Улицы глохнут от звона,
В мае, в мае! ---
Еду я на передней подножке трамвая,
Славные, панове, денёчки!
* * *
Я брожу вечерами куда
несут меня ноги,
подняв воротник на пальто своем старом.
Я знаю, нет цели у моей ежедневной дороги,
разве что подошвы протирать тротуаром.
Вот иду я себе , молодой и красивый,
вот я стискиваю в карманах твердые пясти,
будто двигая бремя, покачиваюсь с усильем,
и плещется во мне пьяное мое счастье.
НАЧАЛО
©
Л.Бондаревский
|
|
Julian Tuwim
Niedokończona elegia
Czemu plączesz, czemu zawodzisz,
Siedząc nad rzeką Babilonu,
Zapatrzony w wodę lazurową?
Wiew gołębio-siwy skronie twoje chłodzi,
Niebo kołysze się miłosiernie nad głową.
- Z niebem w głębinie się chwieję,
Tonę, jak ono tonie.
Płaczę wielkość twoją i świetne dzieje,
Sine miasto, wieczny Babilonie!
Rozgwarem wszystkich narzeczy.
Formami miliarda rzeczy,
Dziełami wieków i tłumów
Wrzaskliwie do mnie gadasz.
Na wieżę, na ciężkie schody
Pną się zmęczone narody,
A ty się pod nimi toczysz,
Ulicami jak trup się rozkładasz.
Z suteren i poddaszy
Wyszliśmy biedni z nauczycielem naszym,
Świętym, wiedzącym człowieczkiem.
Pięści zaciskał, krzyczał,
Ale nikt go nie słyszał,
Stratowali go natłokiem maszyn.
Grób zrosiliśmy łzami.
Sieroty pod gwiazdami,
Ciemni, gniewni i prości.
I rozproszyliśmy się, samotnicy,1
Po grzmiącej pysznej stolicy
I nie ma nam słowa i mądrości.
Widziałem tam groźne domy,
Tysiącpiętrowe ogromy
Ze szkła, kamienia i stali.
Dźwigami, tłokami, windami
Czas pędził pod stopami,
Lawiną w przepaście walił.
Spod ziemi, jak błyskawice,
Biją świecące ulice,
Na place tryskając mrowiem:
W pętlice śmiertelne się wiążą,
Padają i krzyczą, krążąc:
"Skończył się człowiek!"
Nad ziemią w stalowej sieci,
W srebrnej trzeszczącej zamieci
Tłucze się ptactwo motorów,
W dal bożą, w ciemne bezkresy
Strzelają celne ekspresy
Ogniami meteorów.
Widziałem umarłą chwałę,
Dostojne trony zmurszałe
I puste komnaty złote,
Gruzy, nędzne pamiątki,
Sztandarów bezduszne szczątki
I armat głuchą martwotę.
Widziałem rozkosz i mozół,
Wolę, niewolę i rozum,
Miłość, cierpienie i grzechy,
Zbrodnię i wielkość, i świetność,
Nędzę, potęgę, szlachetność.
Ale nie ma samotnemu pociechy!
* * *
Ci, Którzy Nie Wiedzą,
Że Nie Wiedzą -
To GŁUPCY, Unikaj Ich.
Ci, Co Nie Wiedzą,
Ale Wiedzą, Że Nie Wiedzą -
To PROSTACZKOWIE, Poucz Ich.
Ci, Co Wiedzą,
A Nie Wiedzą, Że Wiedzą -
To ŚPIĄCY, Obudź Ich.
Ci, Co Wiedzą i Wiedzą,
Że Wiedzą -
To MĘDRCY, Idź Ich Śladem.
Raport
O film, panie ministrze,
Obrazili się wachmistrze;
O wiersz, panie generale,
Obrazili się kaprale;
O artykuł w tygodniku -
Ordynansi, panie pułkowniku;
O piosenkę, panie majorze,
Żony sierżantów w Samborze;
W radio była audycja:
Obraziła się policja.
Dalej - studenci
Są do żywego dotknięci;
Dalej, księża z Płockiego
Dotknięci są do żywego.
Następnie - związek akuszerek
Ma ciężkich zarzutów szereg:
Że to swawolność, frywolność,
Bezczelność, moralna trucizna,
Że w ten sposób ginie ojczyzna!...
...A po za tym - jest w Polsce wolność.
Puste mieszkanie
Nigdy nie zostawiaj mieszkania samego. Nie dlatego,
że mogą okraść. Z całkiem innego, mało znanego powodu.
Nic nie opisze stężałej i sztywnej żałoby mieszkania,
kiedy nas nie ma w domu.
Zegar, dyrygent pustki, waha się sześćdziesiąt razy na
minutę, czy rzucić się ze ściany w otchłań znierucho-
miałego czasu, czy wytrwać.
Meble przemilczają najzajadliwsze plotki o nas. Cza-
sem westchną, trzasną i znowu milczenie.
Sądzę, że w czasie naszej nieobecności nie byle kto ko-
rzysta z mieszkania jako z garsoniery.Wierz mi, że się
tam odbywają najupiorniejsze orgie nieodbitych w lu-
strze wydarzeń, które, żyjąc i będąc w domu, nazy-
wamy: Nie, Nijakie, Żadne, Nie było.
Czechły i pokrowce latają jak na seansie. W najlepszym
razie są na odlocie. Szkła w kredensie przelewają się po
brzegi tryumfującą nicością. Książki, jak zawsze, sztor-
cem; ważne, ściśle feudalne.
Ale i one, tj. linijki żywych niegdyś czcionek, zaczy-
nają chorowicie fermentować szarym liszajem śmiertel-
nego szeptu.
Nie pytaj o zawartość szuflad i szaf. Słyszysz, jak te
dwa słowa zaszumiały?
Zaprawdę, zapradę powiadam ci: gorsi złodzieje
i niszczyciele plądrują mienie twoje i godziny, niż ci,
których się obawiasz, zostawiając puste mieszkanie.
Nuda
Niedzielnych popołudni szare, miejskie smutki.
Sucha, nudna jałowość ulic i podwórek.
Przed domem - nie zasiane, żółknące ogródki.
W oknach - postacie brzydkich, bezposażnych córek.
O, nudo, nudo, nudo! O, natrętna damo
Kancelaryjnych stołów i stacji kolei!
O, bezczynie, znużony męczącym "to samo"!
O, nudo, nudo, nudo wyblakłych nadziei!
Ach, nie ma na co czekać! Czego się spodziewać!
Wlecz się mieszczańsko-schludna niedzielna godzino!
Będziemy sobie, nudo, starą piosnkę śpiewać:
"Ty pójdziesz górą, ty pójdziesz górą
a ja doliną,
Ty zakwitniesz różą, ty zakwitniesz różą,
a ja kaliną..."
Do krytyków
A w maju
Zwykłem jezdzić, szanowni panowie,
Na przedniej platformie tramwaju!
Miasto na wskroś mnie przeszywa!
Co się tam dzieje w mej głowie:
Pędy, zapędy, ognie, ogniwa,
Wesoło w czubie i w piętach,
A najweselej na skrętach!
Na skrętach – koliście
Zagarniam zachwytem ramienia,
A drzewa w porywie natchnienia
Szaleją wiosenną wonią,
Z radości pęka pąkowie,
Ulice na alarm dzwonią,
Maju, maju! - -
Tak to jadę na przedniej platformie tramwaju,
Wielce szanowni panowie!...
* * *
A ja tak sobie wieczorem po ulicy chodzę,
Z podniesionym kołnierzem przy wytartym palcie
Ja wiem, ze nie masz celu mej codziennej drodze
Chyba, podeszwy zdzierać na szorstkim asfalcie.
Jak sobie naprzód idę młody i wspaniały
Jak wsadze do kieszeni twarde, suche pięście
To jakbym brzemię dźwigał, przewalam się cały:
We mnie się przewala me pijane szczęście
ПЕРЕВОДЫ
/ ПРОДОЛЖЕНИЕ
ПОЭЗИЯ
ВОЗВРАТ
|
